سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

42

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

و تكوين آن در اسلام يقينا سوء تفاهم و نتايج نادرست را به همراه خواهد داشت . از اينرو بررسى جريانات سقيفه و كوشش براى اثبات نكته‌هاى مطرح شده كه سرانجام به تأسيس مذهب تشيّع در اسلام انجاميد ، يك ضرورت تاريخى است . قبل از اينكه بتوان هر كوششى را براى نشان دادن حادثه سقيفه انجام داد ، بايد يك مسأله ويژه تاريخى را به طور جدى ملاحظه كرد . ممكن است كسى صحت گزارشهائى را كه مورد جزئيات آنچه در انتخاب اولين جانشين پيامبر اتفاق افتاد مورد سؤال قرار دهد . ماهيت بحث‌انگيز موضوع و اشكال موجود در مآخذ ، اين تحقيق را مشكل‌تر مىسازد . وقتى كه توجه كنيم كه قديمترين گزارش موجود درباره اين واقعه به نوشته منظمى كه به بعد از نيمه اول قرن دوم هجرى است مرتبط مىشود به مشكل موجود بهتر پى مىبريم . در طول حكومت دو خليفه اول عباسى اين مشكل باز هم جدىتر مىگردد . اين عصر ، زمانى بود كه تقسيم جامعه اسلامى به گروههاى شيعه و سنى ، در قلوب مسلمانان عميق شده بود ، و هر دو گروه يكديگر را به انحراف از راه اسلام راستين متهم مىكردند . در اين شرايط است كه امكان اين موضوع كاملا وجود دارد كه گزارشهاى مفصل هر گروه از شرح جريانات انتخاب ابو بكر منطبق با تمايلات و علاقه‌مندىهاى آن گروه منتشر شده باشد . بنابراين مىتوان ترديد كرد كه گزارشهاى مورخين طرفدار تشيع نظير ابن اسحاق ، يعقوبى و مسعودى تحت تاثير شيعيان و به همين نحو نوشته‌هاى ابن سعد ، بلاذرى و حتى طبرى به دلخواه سنيان نگارش يافته باشند . با وجود اين مداقه در مآخذ قديمى فوق الذكر نشان مىدهد كه نكات اساسى و خطمشى كلى در ذكر واقعه سقيفه در همه گزارشها يكسان است با اين تفاوت كه در بعضى روى نكته‌اى خاص تأكيد بيشترى شده است . اين اختلافات ، بوضوح نشان تمايل ، جانبدارى و تعصب نويسنده و يا مخبرا ، به يك جهت خاص است و گرچه بدون اشكال نيست اما مىتوان آنها را از نظر دور داشت . همچنين وقتى گزارش‌هايى را كه از نويسندگان معدودى ذكر شده - و نشانگر جهت‌گيرى افراطى آنان به منظور جانبدارى از ديدگاه به خصوصى مىباشد - با خبرهاى ديگر مقايسه كنيم به روشنى اختلافات مشخص مىشود .